– Studentar les sjeldan bøker på svensk og dansk

«Den som är väldigt stark, måste också vara väldigt snäll,» sa Pippi Langstrømpe.

Eller sa ho eigentleg det? Kanskje sa ho heller:

«Anyone who is very strong must also be very kind.»

Mens nokon historier lever evig, er språka rundt oss stadig i endring. Student og tidlegare leiar i Lektorstudentene Anne Aurora Ekeland Bjørkly meiner at norske studentar no forstår svensk og dansk så dårleg at bruken av desse språka i undervising på universitet og høgskolar bør revurderast.

Ho oppmodar til ein språkpolitikk der lærestadene blir tilrådde å prioritere norsk – og eventuelt engelsk.

– Sjølv har eg vakse opp med både svenske og danske tv-program, og sånt hjelper på språkforståinga. Men på studiet har eg venner som såg Pippi dubba på engelsk, og som slit veldig når pensumbøkene er på svensk og dansk, seier ho.

Bjørkly sat i publikum under ein språkdebatt i Bergen tidlegere i år, og då stilte ho spørsmål til Språkrådet om nettopp dette: Kvifor er dansk og svensk undervisingsspråk i Noreg, og er det i samsvar med styrkinga av norsk fagspråk?

– Det handla mest om at eg var nysgjerrig, fortel ho.

Ei av bøkene på hennar eige studium er frå 1970-talet, på tung, akademisk dansk. Svært få frå kullet hennar kom seg gjennom denne boka, ifølgje Bjørkly.

– Eg ser poenget med at tekstar har best kvalitet på originalspråket, og også at vi må ta vare på samarbeidet med våre skandinaviske naboar. Og det er ikkje ei hjartesak for meg å fjerne dansk og svensk frå høgare utdanning. Men vi må vere klare over at det kan gå utover læringsutbyttet til studentane, seier ho og legg til:

– Studentar kjøper sjeldan svensk- og danskspråklege bøker, og dei som gjer det, forstår ikkje det dei les. Dette er vanskeleg for norskfødde studentar, og enda vanskelegare for dei som ikkje er fødde her.

Undersøkingar har tyda på at unge i Skandinavia forstår andre skandinaviske språk dårlegare enn før. Likevel er bruken av svensk og dansk godt forankra i Noreg, mellom anna gjennom Den nordiske språkkonvensjonen.

I tillegg seier Språklovas § 8 at alle som er i kontakt med norske offentlege organ, skal kunne bruke svensk eller dansk.

Dessutan finst det ei forskrift til universitets- og høgskolelova, som slår fast at kompetanse i svensk eller dansk er likestilt med norsk ved tilsetjingar i akademia.

Med utgangspunkt i dei overordna føringane, er dei enkelte universiteta og høgskulane pålagde å utarbeide eigne språkpolitiske retningslinjer.

– Nokre språkpolitiske retningslinjer likestiller eksplisitt dansk og svensk med norsk, medan andre ikkje nemner denne problemstillinga eksplisitt, forklarer Nina Teigland, konstituert direktør i Språkrådet.

Det finst ikkje noko full oversikt over bruken av dei nordiske språka i akademia, men undersøkingar tydar ifølgje Teigland på at bruken er avgrensa. Ho viser mellom anna til ei spørjeundersøking frå Rambøll i 2022, blant vel 1100 vitskapeleg tilsette. Tre prosent sa at dei brukte svensk i undervisinga, og to prosent sa dei brukte dansk.

– Vi i Språkrådet utelukkar ikkje at undervising på dansk eller svensk kan gå utover læringsutbyttet til studentar, men bruken er såpass liten at det ikkje er grunn til å tru at det er eit stort problem, meiner Teigland.

Ho er meir uroleg for all undervisinga som skjer på engelsk. Ein må nemleg skilje mellom kvardagsengelsk og akademisk engelsk, påpeikar ho.

– Det er lett å undervurdere kor vanskeleg det kan vere å meistre engelsk på akademisk nivå.

Teigland sin tanke er heller: Støtt og styrk nabospråkforståinga i Skandinavia, elles risikerer vi at både den kulturelle fellesskapen, forretningskommunikasjonen og beredskapen svekkast.

– Viss det går nedover med forståinga av svensk og dansk, må svaret heller vere å leggje meir vekt på nabospråkforståing i skulen og fremje møteplassar der skandinavar kan møte kvarandre sine språk, meiner ho.

Lektorstudenten Anne Aurora Ekeland Bjørkly er på si side usikker på om svensk og dansk er viktig nok.

– Det kan vere ei løysing å styrke dette i skulen, men når ein ser kor mange som strevar med å lese, skrive og rekne idet dei går ut av vidaregåande skule i dag, er eg usikker på om det er det vi skal prioritere.

– Gir vi ikkje litt opp om vi kuttar ut svensk og dansk i høgare utdanning?  

– Jo, for så vidt. Men eg tenkjer likevel at det kan finnast betre løysingar enn i dag, iallfall på bachelornivå, der vi skal belage oss på språkkunnskapar vi har frå før.