– Ikkje straff studentar som ønskjer å jobbe og spare

Kor mykje er det greitt å tene når du studerer? 234.821 kroner, ifølgje Lånekassen. For deg som søker studiestøtte heile året, blir stipendet gradvis nedjustert viss du tener meir. Det betyr:

• Du kan tene 19.568 kroner i månaden brutto utan å bli «straffa»
• Månadleg lån og stipend er på totalt 15.488 kroner
• Du har dermed rundt 35.000 kroner å rutte med per månad. Trekker du frå skatt og lån som skal betalast tilbake, sit du att med rundt 23-24.000 kroner.

Det bør vel halde?

Nei, meiner Andrea Melhus Åmodt, masterstudent og studentleiar for Samfunnsviterne.

– Eg meiner det er fornuftig med ei inntektsgrense. Men grensa bør vere betydeleg høgare enn i dag, slik at ho ikkje avgrenser valfridomen til studentar som vil, eller må, jobbe for å styrke økonomien sin, seier ho.

Det er dyrt å vere student, spesielt i storbyane, påpeikar Åmodt.

– Mange studentar ønskjer også å starte sparing til eigen bustad. Studentar som vil spare og som er arbeidsvillige, bør ikkje straffast.

Eitt år hamna ho sjølv 2.000 kroner under inntektsgrensa. I år er det sannsynleg at ho hamnar over.

– Eg jobbar så mykje eg kan, for eg står i same situasjon som mange andre: Eg ønskjer å spare til hus.

– Men er det realistisk å forvente å spare som student?

– Problemet er at grensa for nokon blir så lav at ho avgrensar valfridomen. Det er ikkje alle studentar som kjem rett frå vidaregåande. Nokon nærmar seg etablering, andre står med barn og hus frå før.

Åmodt får støtte frå partiet Venstre, som i sitt partiprogram foreslår både å heve inntektsgrensa og auke studiestøtta.

– For oss handlar det om to ting, seier partileiar i Venstre Guri Melby.

– Det eine er nyutdanna sin veg inn i arbeidsmarknaden. Eg meiner at det bør vere lett å jobbe ved sida av studiar, for å bidra til auka sjansar for jobb seinare. Det andre er studentøkonomi her og no.

Studentøkonomien har blitt vesentleg dårlegare dei siste åra, påpeikar ho.

– Då eg var student, brukte eg rundt halvparten av studielån og -stipend på bukostnader. Det gjekk an å leve utan jobb, sjølv om det var trongt. I dag møter eg mange som seier at heile studielånet forsvinn ved første husleige. Då har dei ikkje noko anna val enn å jobbe.

Ifølgje utrekningar frå selskapet Samfunnsøkomisk Analyse, har Melby rett: Dagens studentar har ikkje råd til å kjøpe det studentar kjøpte tidleg på 2000-talet – med mindre dei jobbar fleire timar per veke.

Støtta frå Lånekassen blir rett nok heva i tråd med konsumprisindeksen (KPI), som speglar den gjennomsnittlege utgiftsauken til folk i Noreg. Men studentane sine utgifter har auka meir enn snittet, ifølgje selskapet.

Utrekningane er gjort på oppdrag for Akademikerne, som sjølv ønskjer at inntektsgrensa skal hevast i tråd med lønnsvekst heller enn KPI, slik at studentane ikkje sakkar akterut i periodar med reallønnsvekst.

Mens organisasjonar som Samfunnsviterne og Norsk studentorganisasjon ønskjer å heve inntektsgrensa og får støtte frå partia Venstre, Høgre og FrP, er Ap imot:

– Det er fint at studentar får litt arbeidserfaring og sper på studiestøtta med ekstra inntekt. Samtidig er det viktig at studentane bruker mest tid på å vere nettopp studentar, meiner Aps utdanningspolitiske talsperson Åse Kristin Ask Bakke.

Regjeringa sette i desember 2025 ned eit offentleg utval som skal gjennomgå Lånekassens ordningar. Det er 25 år sidan dette blei gjort sist, og sidan den gong har studentmassen endra seg mykje:

Talet på studentar har auka med 62 prosent, stadig fleire vel å studere lenger og seinare i livet, og fleire vel – etter nokre år i arbeidslivet – å kombinere jobb og studiar. Fleire enn før får også kutt i stipendet, ifølgje Lånekassens tal.

Det offentlege utvalet er leia av forskingsdirektør Kyrre Lekve, som fortel at inntektsgrensa ikkje er diskutert grundig i utvalet enno.

– Men eg kan seie at vi kjem til å vurdere inntektsgrensa, som vi gjer med alt anna, opp mot måla for utdanningsstøtta, skriv han i ein e-post.

Ordninga skal bidra til lik rett til utdanning, til at vi får den kompetansen vi treng og til effektiv utdanning – noko som også inneber å bruke midlane effektivt, poengterer han.

– Eg trur eg kan seie at det er mange i utvalet som er opptekne av at pengane til utdanningsstøtte skal brukast effektivt, og at dei derfor ikkje ønskjer at midlane skal gå til nokon som «ikkje treng» støtte. Mykje tydar på at inntektsgrenser, i ei eller anna form, vil vere ein del av systemet også i framtida, skriv Lekve.

Utvalet skal leggje fram tilrådingane sine sommaren 2027.