Grafen som kan skremme Trump

Sett utanfrå kan det verke som om det er lite aktiv motstand mot Trumps politikk i USA. Men ein graf frå prosjektet The Crowd Counting Consortium tydar på stor protestaktivitet i 2025 – omtrent tre gonger så stor som i 2017, under Donald Trumps førre presidentperiode.

– Vi har hatt lite mediedekning av desse protestane i Noreg. Då er det lett å få inntrykk av at lite skjer. Mange i USA sit nok med det same inntrykket, seier Marianne Dahl, forskingsdirektør ved Prio og ekspert på sivil motstand.

Ifølgje The Crowd Counting Consortium, eit samarbeid mellom Harvard University og University of Connecticut, har det blitt protestert landet rundt heilt sidan Trump kom til makta.

Nokon av demonstrasjonane har samla mange på same tid, som No Kings-protestane i juni. Desse kom helga etter protestane i Los Angeles der Trump sette inn nasjonalgarden.

Ifølgje journalisten G. Elliott Morris, kan No Kings Day kan ha samla mellom 4 og 6 millionar, eller rundt 1,2-1,8 prosent av folket i USA. I så fall kan dette vere ny deltakarrekord for demonstrasjonar i USA nyare tid, skriv avisa The Guardian.

Andre protestar er meir lokale. Ein organisator i ein bydel i Bucks County, Pennsylvania, sa det slik, ifølgje lokalavisa Levittown.no: «Det finst folk som ikkje reiser til byar for arrangement som dette. Dei tar del i lokale demonstrasjonar og aktivisme. Vi må møte dei der dei er».

– Ein del ønskjer kanskje også å vise naboane sine at dei protesterer, for å få dei med. Det gjer du lettare på din eigen heimstad enn i ein stor by der ingen kjenner deg, seier Marianne Dahl.

Når protestar skjer landet over, fortel det dessutan noko om kven som står bak og kor brei støtta er, påpeikar ho.

– Når lokalsamfunn over heile landet seier at nok er nok, kan det byggje fundament for eit betydeleg press på regimet.

Det samla talet på demonstrantar er viktig. Forskarar snakkar om 3,5-prosents-regelen: Viss 3,5 prosent av folket er med når protestane er på sitt største – i USA ville det bety 11 millionar menneske – vil demonstrantane lykkast i å nå måla sine.

Dette var iallfall tilfelle i perioden mellom 1900 og 2006, ifølgje ei bok av Erika Chenoweth, statsvitar og professor ved Harvard Kennedy School i USA.

– Når ein kjem opp i såpass høge tal, betyr det at folk har jobba hardt over lang tid. Det er viktig for å lykkast, seier Dahl.

Då Martin Luther King heldt sin «I have a dream»-tale i 1963, var det ein av dei største protestane i historia med opp mot ein halv million menneske til stades. Denne vart overgått av Earth Day-protestane i 1970, der rundt 20 millionar – den gongen om lag 10 prosent av folket – medverka til opprettinga av USAs natur- og miljøvernbyrå EPA.

Ifølgje Marianne Dahl fungerer store protestar som eit mektig bilete av mangel på legitimitet. Men dei fungerer aller best saman med andre verkemiddel, som streikar.

– Streikar legg økonomisk press på staten ved at produksjonen stansar opp. Kor store problem det fører til, kjem an på kor mange som deltek, kor lenge streiken varer og kven som er med. Då oljearbeidarane i Iran streika i 1979, stoppa dei landets viktigaste inntektskjelde.

Målet med sivil mostand mot eit regime er å få sentrale støttespelarar til å slutte å støtte det, utdjupar ho. Men det finst også mange aktørar som ikkje er støttespelarar, men som er viktige for at staten skal fungere.

– I USA er føderale dommarar kanskje den yrkesgruppa som i størst grad har valt ikkje å innordne seg Trump. Mange av dei har halde fram med å dømme etter lova, sjølv om presidenten har ønska det motsette.

Steven Levitsky, statsvitar og professor ved Harvard University og forfattar av boka «How Democracies Die», skriv i ein e-post til Tendens at han meiner at motstanden i USA framleis er for liten og utviklar seg for sakte – trass i at han er større enn i Trumps førre presidentperiode.

– Det mest bekymringsfulle er at eliten eller etablissementet generelt ikkje har reagert med særleg kraft. Då snakkar eg om mainstream-politikarar frå begge parti, direktørar, store medium, universitetsleiarar og advokatfirma, skriv Levitsky.

Han trur at noko av årsaka kan liggje i at folk i USA manglar eit kollektivt minne om autoritære regime, slik det finst i land som Spania, Tyskland, Sør-Korea, Brasil, Chile og Argentina.

– Mykje av eliten trur framleis ikkje at autoritarisme kan skje her hos oss. Dei er trufaste til denne førestillinga om at vi på ein eller annan måte er immune. Og viss eliten ikkje reagerer på ein seriøs måte på den autoritære trugselen, kan vi ikkje vente at vanlege borgarar skal gjere det.

Erika Chenoweth og kollegaene som står bak The Crowd Counting Consortium er meir positive. Dei spør om dei protestane vi har sett i det siste, som særleg har retta seg mot immigrasjonspolitikken, tydar på at «den amerikanske våren» er i anmarsj.

Chenoweth viser også til at protestar kan ha ein betydeleg effekt: For eksempel korrelerte «Women’s March» i 2017, som samla om lag 500.000 i Washington D.C. pluss to millionar verda over, sterkt med at Kongressen i USA etter mellomvalet i 2018 blei den mest mangfaldige i landets historie. Jonathan Pinckney ved University of Texas at Dallas skriv at det var det som følgde etter marsjen som hadde størst effekt: at deltakarane kanaliserte energien inn i lokalt, langsiktig politisk arbeid.

Ifølgje Marianne Dahl er det vanskeleg å vite kva utfallet av den sivile motstanden i USA vil bli. Mange i landet opplever i dag situasjonen som svært alvorleg, påpeikar ho.

– Akkurat no har Trump fleirtal både i Senatet og Representanthuset. Etter mellomvalet i 2026, kan han forhåpentlegvis møte meir motstand, gitt at han ikkje alt har sete checks and balances fullstendig til side innan då, seier ho og legg til:

– Trump vil ikkje stoppe seg sjølv. MAGA-støttespelarane vil nok ikkje vakne i morgon og tenke at «kanskje det var litt dumt, det vi gjorde». Viss prosjektet til Trump skal stoppast, er brei mobilisering over tid det største håpet vi har.